X Konfigürasyonu

Next: X Window Komutları Up: X Window Grafik Arabirimi Previous: X Window Kurulumu ve

# X Konfigürasyonu

X Window kurulumu basit olmasına rağmen konfigürasyonu biraz başınızı ağrıtabilir. Slackware 2.2 dağıtımı ile gelen konfigürasyon programları, kullanıcının hata yapmasını affetmiyordu. Yanlışlıkla basılan bir tuş yüzünden kullanıcı baştan başlamak zorunda kalabiliyordu. Slackware 3.3 altında, grafik arabirimini kullanan `XF86Setup` programı ile bir fare yardımıyla rahatlıkla ve kısa sürede X konfigürasyonu tamamlanabiliyor. Ücretli sürümlerden bir tanesi elinizin altında ise işler daha da kolaylaşıyor, neredeyse donanım hakkında hiç bir şey bilmeden X kurulabiliyor.

Konfigürasyon işlemlerinden önce hazırlık aşamasında `XF86Config(1)` ve `Xfree86(1)` kılavuz sayfalarını okuyun. Bu dosyalarda X Window için oluşturulacak olan `/etc/XF86Config` dosyasının hakkında detaylı bilgi vardır. XF86Config dosyası X açılırken okunur ve fare, ekran çözünürlüğü, renk sayısı gibi özellikler belirlenir. Ekranınızın kalitesine göre açmak istediğiniz çözünürlük hakkında bir miktar fikir sahibi olmalısınız. Bazı eski ekranlar 1024x768 çözünürlüğü desteklemezler, bu yüzden 800x600 gibi düşük bir çözünürlük ile işe başlayın. Daha ayrıntılı bilgi için XFree86-HOWTO dokümanlarına göz atabilirsiniz.

Linux'un Slackware 3.3 sürümü, kullanıcıya X konfigürasyonu için iki program sunar. Birincisi, yukarıda da belirtilen ve zayıf bir arabirimi olan xf86config, diğeri de XF86Setup. İkincisini kullanmanız, her bakımdan avantaj olarak göze çarpıyor. Program, bazı ayarlamaları kullanıcıya bırakmadan (örneğin çipsetin seçimi) kendisi hallediyor. Burada yeralan soruları doğru bir şekilde cevapladıktan sonra X açmaya hazırsınız demektir.

Aşağıda XF86Config dosya formatı hakkında biraz bilgi verilmiştir. X Window'u kurduktan sonra kendi zevkiniz doğrultusunda bu dosya üzerinde değişiklik yapabilirsiniz.

Dosya, pekçok bölümden (section) oluşur ve her bölüm, Section "bölüm-ismi" ve Endsection kelimeleri arasında yeralır. Ekran yazıtiplerinin ve kullanılacak renklerin patikasını belirleyen bölüm dosya altında şu şekilde görünecektir :

    Section "Files"
            RgbPath         "/usr/X11R6/lib/X11/rgb"
            FontPath        "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/misc"
            FontPath        "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/75dpi"
    EndSection

İstediğimiz kadar yazıtipi girişi yapabiliriz. Üç tanım satırının arasına, örneğin X altında kullanacağımız Türkçe yazıtiplerini yerleştirelim. Bu yazıtiplerini daha önce kurmuş ve gerekli konfigürasyon işlemlerini yapmış olmanız gereklidir. X için Türkçe yazıtiplerini ftp://ftp.linux.org.tr/pub/turkceLinux Kullanıcıları Grubu adresinde bulabilirsiniz. Adreste yazıtiplerinin nasıl kurulacağına ilişkin gerekli dokümanlar da bulunmaktadır.

    Section "Files"
            RgbPath         "/usr/X11R6/lib/X11/rgb"
            FontPath        "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/misc"
            FontPath        "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/75dpi"
            FontPath        "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/turkce/75dpi"
    EndSection

Klavye ve farenin tanımlandığı bölümler, ``Keyboard'' ve ``Pointer'' adı altındadır. Açıklama satırlarının başında ``#'' karakteri yeralır. Örnek dosyanın yeraldığı makinada farenin kullandığı protokol, ``MouseSystems'' olup hemen her standart fare için bu protokol önerilir. Diğer protokoller arasında Busmouse, Logitech, Microsoft, MMSeries, Mouseman, PS2, MMHitTab vardır. X açıldığı zaman herşey yolunda gitmesine rağmen farenin ikonu hareket etmiyor veya ekranda deli gibi oradan buraya koşuşturuyorsa farenin kullandığı protokolü değiştirin. Bazı farelerin altındaki küçük anahtarın bulunduğu konumu değiştirmeniz de işe yarayabilir.

    Section "Keyboard"
            Protocol "Standard"
            Autorepeat 500 5
            ServerNumLock
    EndSection

    Section "Pointer"
            Protocol "MouseSystems"
            Device "/dev/mouse"
    Emulate3buttons         # iki tuslu microsoft farede 3. tusun,
                            # iki tusla basilmasini saglamak icin...
    ChordMiddle             # 3 tuslu Logitech fareler icin
    EndSection

Farenin kullandığı seri port /dev/mouse 'dur. Bu dosya, genellikle uygun olan bir seri arabirime (örneğin /dev/ttyS0, /dev/ttyS1, /dev/psaux ya da /dev/cua0 gibi) bağlıdır.

`XF86Config` dosyasının en önemli bölümü monitörle ilgili bilgilerin yeraldığı kısımdır. Bu bölümde monitörün yatay (Horizontal Sync) ,düşey frekansları (VertRefresh) ve frekans aralıklarıyla sürücü saat frekansı (dot-clock frequency) belirtilir. Kullandığınız monitörle ilgi konfigürasyon sırasında girilen bilgiler bu bölümde yeralır.

    Section "Monitor"
            Identifier "CTX 5468 NI"

    HorizSync 30-38, 47-50
            VertRefresh 50-90

            # Modes : Name     Dotclock     horiz        vert

            Modeline "640x480"   25   640 664 760 800   480 491 ...
            ...

    EndSection

``Identifier'', kullanılan monitörün tipini verir. X bunu kullanmaz, istediğiniz herhangi bir kelimeyi yazabilirsiniz. HorizSync, monitörün yatay frekansını kHz cinsinden belirtir. VertRefresh ise monitörün tazeleme frekansı olup Hz cinsindendir. Her iki değer, frekans aralığı veya tek sayı olarak verilebilir.

``Modeline'' kelimesi ile başlayan satırda belirli bir çözünürlük için gerekli ``Dotclock'' (sürücü saat frekansı) ile yatay ve düşey tarama frekansları MHZ cinsinden yazılıdır. Bu tanımlar ile ilgili daha geniş bilgiyi /usr/X11/lib/X11/doc dizini içinde bulabilirsiniz. Yukarıda yeralan bilgileri kendiniz için kullanmamanız, monitörünüzün sağlığı açısından tavsiye edilir.

Monitör bilgilerinin yeraldığı bölümden sonra ekran ve alt bölümü olan görüntü bölümü gelir.

    Section "Screen"
            ...
                    Depth 8
                    Modes "1024x768" "800x600"
                    ViewPort 0 0
                    Virtual 1024 768
    EndSubsection
    EndSection

Driver kısmında kullanılacak olan X sunucusunun tipi (SVGA, hızlandırılmış, vb.) girilir. S3, Weitek, ATI gibi hızlandırılmış bir görüntü kartı kullanılıyorsa ``Accel'', normal (generic) bir kart ve kaliteli bir monitör varsa ``SVGA'' ve siyah beyaz VGA bir monitörle birlikte tek renk (monochrome) destekleyen kart kullanılıyorsa ``VGA2'' yazılıdır.

``Indentifier'' ve ``Monitor'' bölümlerinde yazılanlar gözardı edilebilir.

``Display'' alt bölümünde, görüntü özellikleri yeralır. ``Depth'' kelimesinin karşısında yeralan rakam, piksel başına kaç bitin, başka bir deyişle kaç rengin kullanılacağını belirtir. Monitörün belirli bir çözünürlükte kaç renk birden gösterebileceğini bulmak için bu sayıyı 2'nin kuvveti olarak yazın ve hesaplayın. Günümüz XFree86 sunucuları genellikle 256 (8 bit), 65536 (16 bit) ve 16.7 milyon (24 bit) renge kadar çıkabilirler.

``Modes'' karşısında yeralan ekran çözünürlük listesi, Linux'un X altında çalışırken görüntüleyebileceği çözünürlükleri belirtir. X altında burada yazılı çözünürlükler arasında geçiş yapabilmek için Control-Alt-Nümerik + veya Control-Alt-Nümerik - tuşlarını kullanabilirsiniz. ``Modes'' ile başlayan satırdaki ilk çözünürlük, X Window açıldığı zaman kullanılacak olan çözünürlüktür (yukarıdaki örnekte 1024x768).

``Virtual'' tanımının karşısında yeralan x ve y sayıları sırayla ekranın genişliğini ve yüksekliğini belirtir. X açıldıktan sonra ekran genişliği yetmediği durumlarda kullanılabilir. Bu iki sayıyı, görüntü kartı hafızası yetene kadar artırın. Örnek olarak 1024x768 ekran çözünürlüğünde 1152 ve 900 sayılarını yerleştirin. X Window açıldığı zaman fare ile ekranın sağ alt köşesine gidin. Ekranın kaydığını göreceksiniz. Gerçek ekran boyutunu ``Virtual'' parametreleri belirler.

``Virtual'' girdilerinin ardından verilen ``ViewPort'' parametresi de ekranın sol üst köşesinin hangi koordinatlara tekabül edeceğini tanımlar. Yukarıdaki örnekte sözkonusu noktayı (0, 0) olarak belirttik.

Next: X Window Komutları Up: X Window Grafik Arabirimi Previous: X Window Kurulumu ve