Konsolda Türkçe Yazmak

Next: Belirli Zamanlarda Komut İşletilmesi Up: Linux Sistem Yönetimi Previous: Linux Dosya Sistemi Yapısı

# Konsolda Türkçe Yazmak

Linux sanal terminallerinde bir tuşa basıldığı zaman bilgisayarın ekranda herhangi bir dildeki alfabeye ait harfi göstermesi kolayca sağlanabilir. Bunun yanında 12 fonksiyon tuşunun herbirine belirli bir dizesel değer atanabilir ve bu sayede bu tuşlara basıldığında bir komutun veya programın çalışması mümkün olur.

Aslında bunları yapabilmek için önümüzdeki iki temel sorunu aşmamız gerekiyor. Birincisi standart olmayan karakterlerin (örneğin Türkçe) ekranda görüntülenebilmesi, ikincisi de bilgisayara standart dışı bir klavye olduğunun belirtilmesidir.

Dünya üzerindeki belli başlı dillerin hepsi yıllar önce bir standart geliştirilmesi amacıyla sınıflandırıldı. Avrupa'da Slav dilleri hariç hemen tüm dillerin karakterleri ISO (Uluslararası Standartlar Organizasyonu) tarafından tek bir sınıfa yerleştirildi ve buna ISO8859-1 (latin 1) dendi. Ne yazık ki Türkçe bu sınıfa dahil edilmedi ve sadece Türkçe için ISO8859-9 (latin 5) isminde ayrı bir sınıf açıldı.

Türkçe yazabilme sorununu hemen her işletim sisteminde hissediyor olmalısınız. Linux altında Türkçe desteğini sağlamak için birkaç işlem yapılmalıdır. Bu işlemlerin başında Linux'a Türkçe destekli klavye ve yazıtipi tanıtmak geliyor.

`/usr/lib/kbd/keytables` dizini altında yeralan dosyalar, çeşitli ülke dillerine ait klavye dağılımını içeriyor. Buradaki bilgileri kullanarak klavye üzerinde yeralan tuşlara basılması halinde yazılı tuş dışında bir karakterin ekranda gösterimi sağlanabilir.

Sistem açıldığı zaman -eğer kurulum aşamasında bir yazıtipi beğenip sürekli onu kullanmıyorsanız- `defkeymap.map` dosyasında yeralan klavye dağılımını kullanacaktır. `/usr/lib/kbd/keytables` dizini altındaki herhangi bir dosyada 300'den fazla satır ve üç ana tanımlamayla karşılaşacaksınız. Birinci grup, "keycode", "alt", "control" gibi bir satırla, ikinci grup "string" ile, üçüncü grup ise "compose" kelimesiyle başlar.

Türkçe yazabilmek için standart dışı klavyeden gelen bir Türkçe karakteri ekranda gösterebilmek amacıyla bir yazıtipi dosyası oluşturmamız gerekecek. Linux altında bu dosyalar `/usr/lib/kbd/consolefonts` dizini altında yeralıyor.

Linux'ta standart dışı bir yazıtipi yüklemek için `setfont` komutu kullanılır. Türkçe yazıtiplerini, ftp://ftp.linux.org.trLinux Kullanıcıları Grubu ftp arşivinden temin edebilir veya iso09 ön adlı herhangi bir yazıtipi kullanabilirsiniz. Aşağıdaki komut, 8 piksel eni, 16 piksel boyu olan Türkçe yazıtipi yükleyecektir.

    $ setfont tr8x16.map

Türkce klavye düzenlerini içeren dosyaları ftp yardımıyla yine aynı adresten alabilirsiniz. Burada `tr.map`, `trq.map` ve `trf.map` adlı üç dosya bulacaksınız. Bunlardan `tr.map`, normal klavye düzeninin yanında `alt' tuşları ile "c, g, i, s, o, u" tuşlarına basıldığında karşılık gelen özel Türkçe karakterler (ç, ğ, i, ş, o, u) görüntülenir. `trq.map` yaygın olarak kullanılmakta olan Q-Türkçe klavye düzenini içerir.

trf.map ise klavye düzeninizi f klavyeye çevirecektir.

Bash kabuğu altında Türkçe yazabilmek için aşağıdaki üç komutu `.inputrc` dosyanıza eklemeniz gerekir.

    set meta-flag on
    set output-meta on
    set convert-meta off

`less` komutununu Türkçe karakterleri göstermesi için de aşağıdaki gibi LESSCHARSET değişkenini latin5 yapmak gerekiyor.

    LESSCHARSET=latin5

`loadkeys` ve `setfont` komutlarını sistem açılırken aktif olmaları için bunları `/etc/rc.d/rc.local` dosyasına yerleştirebilirsiniz. Fontu ve klavye düzenini ayarladıktan sonra sistemden çıkın ve tekrar girin.

Artık Türkçe yazabilirsiniz.

Next: Belirli Zamanlarda Komut İşletilmesi Up: Linux Sistem Yönetimi Previous: Linux Dosya Sistemi Yapısı